Климатттың өзгеруін азайту жобасының мысалы ретінде Қазақстандағы көміртегі шаруашылығы (CarbonIQ)

Қазақстан ауылшаруашылық мақсатында қолданылатын жерлер топырағындағы көміртегі қоры бойынша әлем бойынша жетінші орында тұр. Бейімделген егіншілік әддісі арқылы топырақ құрамындағы органикалық көміртегінің жыл сайынғы көбеюі 13-тен 27 мегатоннаға дейінгі деңгейде, бұл Қазақстанды сіңіру әлеуеті бойынша 16-шы орынға шығарады (Zomer et al., 2017). Сондықтан Қазақстан көміртегі шаруашылығы үшін қолайлы орта болып және болашақта көміртегінің жаһандық қоймасы ретінде маңызды рөл атқаруы мүмкін. Алайда, бұл әлеуетті жүзеге асыру үшін фермерлердің климаттың өзгеруі мен көміртегі экономикасы туралы біліктілігін арттырып, және көміртегі шығарындыларын азайтатын ауылшаруашылық тәжірибесін жүзеге асыру үшін төленетін тиісті төлем схемаларын жасақтау қажет.

“CarbonIQ” пилотттық зертттеуі қоршаған орта мен климаттты қорғаудың басты технологиясы ретінде Қазақстанда “көміртегі шаруашылығының” маңыздылығын түсініп, шешім қабылдауға негіздеме болуға бағытталған. Атап айтқанда, “CarbonIQ” жобасы Қазақстан топырағындағы көміртекті сақтау әлеуетін бағалауға, олардың сыйымдылығын бағалауға және биоәртүрлілікті ынтанландыру сияқты маңызды әсерлерді талдауға бағытталған. Осылайша, жоба Қазақстанның аграрлық секторының экологиялық және экономикалық трансформация мүмкіндіктерін талдауға бағытталған. “CarbonIQ” сонымен қатар фермерлер үшін топырақ көміртегін сақтау әлеуетін пайдалану арқылы экономикалылық тұрақтылық ұсына алады. Осылайша, фермерлер тұрақты ауылшаруашылық тәжірибесі арқылыы табиғатқа және өз кірістеріне қалай үлес қоса алатынын нақты көре алады. Жоба сонымен қатар топырақта сақталған көміртекті тәуелсіз ұйымдармен сертификаттау мүмкіндігін зерттеп, Қазақстандағы көміртегі саудасының әлеуетіне баға береді.

Жоба бірнеше тараптан инновациялық болып табылады: ауыл шаруашылығындағы климатттық және экологиялық аспектілерді дәйекті талдау – міндеттері, жауапкершіліктері мен құрылымдары салалық белгілері бойынша бөлінген Қазақстанда жүзегге асыру қиындық туғызатын бірлескен контексте шешімдерді әзірлеуге мүмкіндік береді. Салааралық тәсіл “көміртегі шаруашылығы” үлгісін биоәртүрлілік пен климаттық дағдарыстың өзара байланысты және өзара әсерлеріне шешімдер қандай болуы мүмкін екенін көрсету үшін пайдаланады. Бұл жағдайда көптеген дағдарыстардың негізггісі болып табылатын және олардың әсерлеріне оңай ұшырайтын аул шаруашылығы секторына ерекше көңіл бөлінеді. Бұл жоба шешімдерді де, бейімделу стратегияларын да қамтитын ілгерілеу жолдарын анықтауға бағытталған. Жалпы, CarbonIQ аймақтың тұрақты болашағын құру және жергілікті және жаһандық деңгейде азық-түлік қауіпсіздігіне үлес қосу үшін ауыл шаруашылығы мен климатттың өзгеруі қатар жүретін практикалық шешімдерді анықтауға бағытталған.

Қосымша әдебиеттер:

Droste, N., May, W., Clough, Y., Borjesson, G., Brady, M.V., Hedlund, K., 2020. Soil carbon insures arable crop production against increasing adverse weather due to climate change. Environmental Research Letters, 15 (12), 124034. DOI: https://doi.org/10.1088/1748-9326/abc5e3

Hamidov, A., Helming, K., Bellocchi, G., Bojar, W., Dalgaard, T., Ghaley, B.B., Hoffmann, C., Holman, I., Holzkämper, A., Krzeminska, D., Kværnø, S.H., Lehtonen, H., Niedrist, G., Øygarden, L., Reidsma, P., Roggero, P.P., Rusu, T., Santos, C., Seddaiu, G., Skarbøvik, E., Ventrella, D., Zarski, J., Schonhart, M., 2018. Impacts of climate change adaptation options on soil functions: a review of European case-studies. Land Degradation and Development, 29(8), 2378-2389. DOI: 10.1002/ldr.3006.

IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). 2023. Climate Change 2022: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Longer Report]. IPCC, Geneva, Switzerland, 85 pp.

Paustian, K., Lehmann, J., Ogle, S., Reay, D., Robertson, G. P., & Smith, P. (2016). Climate-smart soils. Nature, 532(7597), 49-57. DOI: 10.1038/nature17174.

Smith, P., Martino, D., Cai, Z., Gwary, D., Janzen, H., Kumar, P., McCarl, B., Ogle, S., O’Mara, F., Rice, C., Scholes, B., Sirotenko, O., Howdes, M., McAllister, T., Pan, G., Romanenkov, V., Schneider, U., Towprayoon, S., Wattenbach, M., & Smith, J. (2008). Greenhouse gas mitigation in agriculture. Philosophical transactions of the royal Society: Biological Sciences, 363(1492), 789-813. DOI: 10.1098/rstb.2007.2184

Tang, K., Kragt, M.E., Hailu, A., Ma, C., 2016 Carbon farming economics: what have we learned? Journal of Environmental Management, 172, 49-57. DOI: 10.1016/j.jenvman.2016.02.008.

Zomer, R. J., Bossio, D. A., Sommer, R., & Verchot, L. V. (2017). Global sequestration potential of increased organic carbon in cropland soils. Scientific Reports 7(1), 15554. DOI: 10.1038/s41598-017-15794-8.